5- Những tình huống mới và
những kinh nghiệm không hề cũ.
Việt Nam là một trong số ít
quốc gia trên thế giới có nhiều kinh nghiệm đối phó với lũ lụt bằng hệ thống đê
điều kiên cố. Và họ cũng biết rất rõ rằng một con đê dài, rộng, cao có vẻ vững
chãi nhưng chỉ cần một tổ mối, một điểm rò rỉ thẩm lậu cũng có thể dẫn đến sự
phá hủy cả một đoạn đê lớn và dìm cả vùng trong đê dưới biển nước. Vụ thẩm lậu
các bệnh nhân COVID-19 số 17, 21 ở Cửa khẩu Nội Bài cũng như bệnh nhân 34 ở Cửa
khẩu Tân Sơn Nhất vừa qua cũng theo cách tương tự như vậy. Chỉ cần một sơ suất
nhỏ, một chút hớ hênh tại một cửa khẩu xuất nhập cảnh nhân sự là có thể đem lại
hậu quả rất xấu. Có thể nói “hệ thống phòng thủ chống dịch COVID-19” mà Đảng,
Nhà nước và nhân dân ta xây dựng từ biên giới đến hải đảo, đã bị chọc thủng một
cách ít ai ngờ tới.
Một điểm mới thứ hai là tính
đến thời điểm ngày thứ 99 của dịch COVID-19 thế giới, trong tổng số 33 bệnh
nhân đang nhiễm COVID-19 ở đợt dịch thứ 2 tại Việt Nam thì có tới 12 người mang
quốc tịch Anh. Hiện đã có 2 bệnh nhân người Anh ở Đà Nẵng qua xét nghiệm sơ bộ
có kết quả dương tính như sau 2 lần xét nghiệm sâu tiếp theo đã cho kết quả âm
tính nhưng vẫn phải chờ kết quả xét nghiệm lần 3. Trong số các bệnh nhân người
Việt có 5 bệnh nhân được cho là đã nhiễm dịch từ nước ngoài (Hàn Quốc, Mỹ, Anh
và Italia) hoặc trên máy bay trước khi nhập cảnh trở lại Việt Nam. Tình huống
này khiến nhiều người đặt dấu hỏi rằng việc Việt Nam khôi phục hoạt động của
ngành du lịch có phải là quá sớm hay không.
Một điểm mới nữa là tuy đã
có tới 2 bệnh nhân F0 người Việt đã lây nhiễm cho 2 người trở lên nhưng bệnh
nhân #34 ở Bình Thuận trong đợt dịch thứ hai đã lập “kỷ lục siêu lây nhiễm” ở
Việt Nam, vượt qua trường hợp bệnh nhân #5 ở Sơn Lôi, Bình Xuyên, Vĩnh Phúc.
Tính đến ngày 14-3-2020, bệnh nhân #34 đã gây nhiễm cho 8 bệnh nhân khác (trường
hợp của bệnh nhân #5 chỉ có 6 người); trong đó có 6 ca F1 và 2 ca F2. Trường hợp
này hiện đang được các nhà khoa học y-sinh tập trung nghiên cứu. Các nhà dịch tễ
học thì cho rằng chính sự gian dối của bệnh nhân, sự lỏng lẻo trong quản lý xuất
nhập cảnh cũng như quản lý y tế xã hội không chặt chẽ, thiếu kiên quyết ở cộng
đồng đã để lọt và tạo những bệnh nhân “siêu lây nhiễm” như vậy.
Cũng từ các thống kê tính đến
hết ngày 14-3-2020 của Bộ Y tế cho thấy, số lượng bệnh nhân COVID-19 F0 (lây trực
tiếp từ nguồn bệnh) tăng tỷ lệ thuận với số lượng bệnh nhân COVID-19 F1 (lây từ
bệnh nhân F0) và F2 (lây từ bệnh nhân F1). Nếu như trong đợt dịch thứ nhất (16
bệnh nhân) từ Trung Quốc lan sang có 9 ca F0 (56,25%), 5 ca F1 (31,25%) và 1 ca
F2 (6,25%) thì trong đợt dịch thứ hai (37 bệnh nhân) từ Châu Âu và Bắc Mỹ lan
sang có 20 ca F0 (54,05%), 15 ca F1 (40,54%) và 2 ca F2 (5,41%). Thống kê này
báo hiệu sự bắt đầu gia tăng tình trạng lây nhiễm chéo trong cộng đồng (kể cả
trường hợp vợ chồng bệnh nhân #30 và bệnh nhân #49 người Anh lây sang nhau) khi
tỷ lệ F1 tăng 9,29% trong khi tỷ lệ F0 giảm 2,20%. Đói với các ca F1, F2 và F3
thì đây chưa phải là những số liệu cuối cùng vì loại trừ trường hợp bệnh nhân #51
được cách ly ngay trên máy bay và được đưa thẳng từ sân bay Nội Bài về Bệnh viện
Nhiệt đới Trung ương 2 thì 3 ca nhiễm còn lại đã có 3 đến 4 ngày cư trú tại cộng
đồng khi chưa phát bệnh.
Một điều mới đáng lưu ý tiếp
theo là 2 trong số 4 bệnh nhân COVID-19 mới được phát hiện ngày 14-3-2020 đã
bay trên 2 chuyến bay cùng của Hãng hàng không Vương quốc Qatar. Đó là các chuyến
bay QR-968 và QR970, thứ tự hạ cánh ngày 13-3-2020 tại Nội Bài và ngày
10-3-2020 tại Tân Sơn Nhất. Từ đây đặt ra vấn đề liệu có phải hạn chế hoặc dừng
các chuyến bay tới Việt Nam từ các quốc gia vùng Vịnh hay không. Bởi Trung Đông
hiện là tâm dịch thứ 3 thế giới sau Trung Quốc và Châu Âu.
Phó thủ tướng Chính phủ Vũ Đức
Đam người đứng đầu Ban chỉ đạo toàn quốc phòng chống dịch COVID-19 đã tỏ rõ quyết
tâm của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến chống
COVID-19 đang ở giai đoạn 2 phức tạp hơn: “Nếu tất cả chúng ta cùng đồng lòng,
toàn dân Việt Nam đều đồng lòng, toàn dân chống dịch thì nhất định chúng ta sẽ
chiến thắng như dân tộc Việt Nam ta đã từng nhiều lần chiến thắng”. Và thực tế
đã chứng minh đó không phải là lời nói xuông.
Vì đã xây dựng kịch bản đối
phó với dịch bệnh cấp độ 3 (khi có trên 100 đến 1.000 ca mắc nhiễm) và kể cả ở
cấp độ cao hơn ngay từ đầu tháng 2-2020, Chính phủ Việt Nam và chính quyền các
cấp vẫn bình tĩnh thực hiện đúng theo các kế hoạch lộ trình một cách kiên quyết,
được sự hợp tác của tuyệt đại đa số người dân cũng như sự vào cuộc quyết liệt,
hiệp đồng chặt chẽ của các cơ quan chức năng như Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng, Bộ
Công an, Bộ Lao động thương binh xã hội cùng các đoàn thể trong hệ thống chính
trị trên toàn quốc.
Từ ngày 10-3-2020, Chính phủ
Việt Nam đã quyết định thi hành thủ tục khai báo tình trạng sức khỏe bằng cả
hai hệ thống văn bản giấy tờ và trực tuyên trên mạng tùy theo ựa chọn. Đối tượng
áp dụng là toàn bộ người dân. Đối với những người già, trẻ nhỏ có thể nhờ cha mẹ,
người thân khai báo giúp và người khai giúp phải chịu trách nhiệm về tính trung
thực của nội dung khai báo.
Phản ứng với tình huống trên
chuyến bay VN-0054 từ London trở về Nội Bài sang ngày 2-3-2020 có tới 14+ hành
khách nhiễm COVID-19 mà không phải từ một nguồn duy nhất, trong đó có tới 12 du
khách Anh và bệnh nhân #17 có 2 hộ chiếu Việt Nam và Anh đã buộc Chính phủ Việt
Nam phải ra quyết định tạm dừng nhập cảnh tất cả các công dân đến từ 27 quốc
gia EU, tạm dừng cấp thị thực tại tất cả các cửa khẩu. Đối tượng áp dụng bao gồm
cả công dân Việt Nam có hộ chiếu nước ngoài. Quyết định này có hiệu lực trong
30 ngày kể từ 12h 00’ ngày 15-3-2020 và không áp dụng đối với người nhập cảnh
vì mục đích ngoại giao hay công vụ. Khách quá cảnh được các cảng hàng không bố
trí tại khu vực riêng, không tiếp xúc với các khu vực khác. Từ ngày 13-3-2020,
Hãng hàng không quốc gia Vietnam Airline đã dừng chở khách từ các nước EU đến
Việt Nam.
Trước tình huống dịch
COVID-19 tại Việt Nam đã được ghi nhận tại 16 tỉnh, thành phố, trong đó có 3/5
thành phố trực thuộc Trung ương, chính quyền các thành phố Hà Nội đã quyết định
tạm đóng cửa các quán bar, karaoke, các khu di tích lịch sử cũng như tạm dừng
các chương trình biểu diễn nghệ thuật đến hết tháng 3-2020. Ủy ban Nhân dân Thừa
Thiên Huế cũng yêu cầu tạm thời đóng cửa các rạp chiếu phim, quán bar, điểm
game online, tụ điểm massage để tránh tụ tập đông người, hạn chế nguy cơ dịch bệnh
bùng phát. Đồng thời, Cảng Chân Mây cũng tạm thời không cho các tàu du lịch cập
bến. Ủy ban Nhân dân Đà Nẵng và Ủy ban Nhân dân TP Hồ Chí Minh từ ngày
15-3-2020 cũng áp dụng các biện pháp tương tự như Hà Nội và Thừa Thiên Huế, đặc
biệt là các nơi tập trung đông người, khó quản lý và theo dõi như quán bar, vũ
tường, quán karaoke.v.v…
Tại những nơi có nhiều bệnh
nhân nhiễm COVID-19, các khu vực cách ly y tế đã được thiết lập tại phố Trúc Bạch
(Ba Đình, Hà Nội), tại ngõ 165 phố Cầu Giấy (nơi có bệnh nhân #39 cư trú), 2
tuyến đường Hoàng Văn Thụ và Ngô Sĩ Liên thuộc khu phố 2, phường Đức Thắng,
(Phan Thiết, Bình Thuận). Tại Thành phố Hồ Chí Minh, ngay khi một thành niên ở
Chung cư Hòa Bình, quận 10 khai báo có tiếp xúc với bệnh nhân #39 ở Bình Thuận,
ngày 14-3-2020, toàn bộ khu chung cư đã được phong tỏa. Chính quyền tổ chức cho
những người dân ở đây xét nghiệm virus SARS-COV-2 cũng như hạn chế tối đa việc
đi lại và tiếp xúc với bên ngoài.
Các nguồn lây nhiễm từ nước
ngoài vào Việt Nam bằng đường bộ (cả nhập cảnh công khai và nhập cảnh lậu) cũng
sớm bị chặn đứng. Ngày 11-3-2020, có 49 người Trung Quốc nhập cảnh vào Việt Nam
qua ngả Campuchia và Lào đến Bắc Giang làm việc đã bị phát hiện. Ngay lập tức,
họ được đưa đi cách ly y tế cấp độ 2 tại Tân Yên, Bắc Giang nơi đã có 5 người
Trung Quốc và 90 người Việt Nam nhập cảnh từ vùng dịch đang bị cách ly theo quy
định.
Để phòng chống dịch bệnh lây
lan, đến ngày 14-3-2020, Thành phố Hà Nội đã dừng tổ chức nhiều sự kiện quan trọng
như Lễ Kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Đảng bộ thành phố Hà Nội. Hội thảo khoa học
“Đảng bộ thành phố Hà Nội - 90 năm xây dựng, phát triển” cũng được hoãn lại.
Chương trình nghệ thuật “Một trái tim hồng” chào mừng kỷ niệm 90 năm Ngày thành
lập Đảng bộ thành phố vẫn chức tổ chức nhưng không có khán giả, không tường thuật
trực tiếp mà chuyển sang ghi hình để phát sóng trên Đài truyền hình Hà Nội.
Hải Phòng dừng tổ chức Lễ hội
“Hoa Phượng Đỏ”. Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số Việt Nam cũng bị hoãn.
Giải đua xe công thức 1 tại Hà Nội ngày 4 và 5-4-2020 cũng đang đứng trước nguy
cơ bị hoãn. Các trận đấu của Giải bóng đã vô địch quốc gia V-League 2020 vẫn tiến
hành nhưng thi đấu trên sân không có khán giả. Các đám cưới, đám giỗ cũng được
khuyến cao không tập trung đông người.
Các trường học tại Việt Nam
từ cấp mầm non đến cấp đại học đều đóng cửa đến hết tháng 3 (trừ một số trường
ngành Y). Từ ngày 16-3-2020, việc đeo khẩu trang tại nơi công cộng là điều bắt
buộc phải thực hiện đối với toàn bộ người dân Việt Nam và cả người nước ngoài.
Các đảo ven bờ của Việt Nam có cơ sở du lịch như Cô Tô, Vân Đồn, Cát Bà, Cù Lao
Chàm, Lý Sơn, Phú Quý, Côn Đảo… (trừ Phú Quốc) đều tạm dừng đón khách du lịch.
Những người khách du lịch còn lại trên các đảo đều được khuyến cáo kết thúc sớm
chuyến đi và trở về đất liền nếu không muốn bị kẹt lại khi chẳng may có dịch
COVID-19 xảy ra trên các đảo.
Trước tình huống nhiều người
nhập cảnh vào Việt Nam từ vùng dịch biết mình có bệnh nhưng lại giấu bệnh,
không khai báo y tế, Chính phủ Việt Nam đã có những biện pháp quyết liệt hơn để
không “lọt lưới” những “mầm bệnh” đến Việt Nam từ nước ngoài. Kể từ ngày
15-3-2020, tất cả người Việt và người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam mà trước
đó đã đến hoặc đi qua các nước có dịch đều được coi là nghi vấn nhiễm dịch và đều
phải được cách ly, đồng thời làm xét nghiệm sinh học để xác định có nhiễm virus
SARS-COV-2 hay không. Những hành khách quá cảnh sẽ được cách ly tại khu vực
riêng trong cảng hàng không, biệt lập với các khu vực khác. Trước mắt, lệnh này
áp dụng đối với tất cả những ai đã đến, đi qua 26 nước thuộc khu vực hiệp ước
Schengen và 4 quốc gia có dịch khác. Sau một vài ngày sẽ mở rộng ra toàn bộ các
quốc gia và vùng lãnh thổ đang có dịch COVID-19 (hiện đã lên đến trên 150 quốc
gia và vùng lãnh thổ với trên 170.000 người nhiễm).
Đi đôi với những biện pháp
phòng ngừa từ xa cũng như hạn chế tiếp xúc, thu hẹp môi trường lây lan dịch bệnh
trong nội địa thì ba hành động mấu chốt của chiến lược phòng ngừa ngăn chặn dịch
bệnh của Chính phủ Việt Nam là “KIỂM SOÁT NGHIÊM NGẶT CỬA NGÕ QUỐC GIA”, “PHÁT
HIỆN SỚM BỆNH NHÂN F0” và “CHẶT ĐỨT CHUỖI LÂY LAN”. Mặc dù chưa chế tạo được
vaccine phòng ngừa nhưng Việt Nam đã chế tạo thành công và đưa vào sản xuất đại
trà các bộ kit test virus SARS-COV-2 với chất lượng đủ tiêu chuẩn của WHO. Đây
chính là “vũ khí” đắc dụng nhất để phát hiện chính xác các “bệnh nhân F0” cũng
như bảo đảm kết quả xác định chính xác các ca nhiễm diện F1, F2… Fn.
Việc phát hiện sớm “bệnh
nhân F0” phụ thuộc vào hàng rào kiểm dịch đang “kiểm soát nghiêm ngặt cửa ngõ
quốc gia” ở các cửa khẩu. Nếu như trong giai đoạn 1 của dịch COVID-19 chủ yếu
lan sang từ hướng Trung Quốc (tâm dịch thế giới khi đó) phần lớn bằng đường bộ
thì ở giai đoạn 2, “hàng rào kiểm dịch” Việt Nam đã phải chuyển hướng sâu vào nội
địa với trọng điểm là các cửa khẩu sân bay khi đường hàng không đã trở thành
“phương tiện vận chuyển virus” chủ yếu mà chuyến bay VN-0054 là một ví dụ điển
hình khi nó chứa tới hơn 10 hành khách đã nhiễm virus “nhập khẩu” vào Việt Nam,
từ đó, phát hiện sớm “bệnh nhân F0”.
Việc phát hiện sớm “bệnh
nhân F0” còn phụ thuộc vào sự kiểm soát di trú trong nội địa Việt Nam. Đối với
các trường hợp “bệnh nhân F0” vì lý do nào đó mà “lọt lưới” (như trường hợp của
#17 và #34) thì việc nắm tình hình qua các tin báo y tế khẩn cấp, qua khai báo
của người bệnh là “chốt của cái chốt” để sớm phát hiện “bệnh nhân số 0”, từ đó
có thể cô lập kịp thời, không để dịch bệnh tán phát. Trong trường hợp đó, bệnh
nhân F1 phải được coi như có nguy cơ ngang hàng với bệnh nhân F0, tuy chưa phải
điều trị nhưng việc cách ly, kiểm soát và theo dõi y tế chặt chẽ là tối quan trọng
Để “chặt đứt chuỗi lây lan”
của dịch bệnh thì biện pháp cách ly đóng vai trò chủ chốt. Đây không còn là sự
“hạn chế tiếp xúc” nhưng cũng không phải là sự “biệt lập hoàn toàn” mà là sự
“tiếp xúc có kiểm soát” ở mức độ an toàn cao nhất. Chỉ những người có trách nhiệm
mới được tiếp xúc với bệnh nhân và bắt buộc phải được phòng vệ y tế ở mức độ
nghiêm ngặt nhất, với các phương tiện phòng hộ hiện đại nhất để bảo đảm rằng
ngay cả hơi thở của họ cũng trở nên vô khuẩn.
Ở vòng ngoài của các hành động
“chặt đứt chuỗi lây lan”, các biện pháp cách ly, phong tỏa và cô lập trên diện
rộng cũng được tiến hành song song đối với các đối tượng F2, F3, F4 và có thể
là cả F5. Mặc dù họ chưa phải là bệnh nhân nhưng đã nằm trong diện “bệnh nhân
tiềm năng”.
Và điểm mấu chốt cuối cùng của
mấu chốt là ý thức tự phòng vệ cá nhân, là việc tự giác tuân thủ các biện pháp
vệ sinh phòng ngừa đã được Bộ Y tế khuyến cáo, là việc bảo đảm an toàn tối đa
cho những lần tiếp xúc vì lý do cần thiết mà không thể không tiếp xúc với “người
lạ”. Bên cạnh đó, việc hạn chế đi lại, không tụ tập đông người, hạn chế sử dụng
các phương tiện giao thông công cộng, thang máy, nhà vệ sinh công cộng và các
cơ sở vật chất công cộng khác, làm việc tại nhà, học tập và dạy học từ xa, giao
dịch với chính quyền qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến.v.v… cũng là những biện
pháp hữu hiệu để “chặt đứt chuỗi lây lan”.
Với các
vòng phòng ngự từ xa, các chốt chặn nhiều khóa, cùng với các lá chắn tin cậy
như sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự cảnh báo sớm, dự báo tin cậy và
tham mưu chính xác của cơ quan chuyên môn, sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng của
chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng cùng với ý thức phòng chống dịch
bệnh ngày càng được nâng cao của người dân, Việt Nam sẽ sớm dập tắt “làn sóng
thứ hai” của dịch COVID-19 trước khi mùa hè đến.
Nhận xét
Đăng nhận xét